Cách so sánh chi phí giữa hai nước mà cho kết quả dùng được không dựa vào chỉ số chung, mà dựa vào hoàn cảnh thật của chính gia đình mình.
Nó tốn công hơn nhưng nó trả lời về đúng trường hợp của mình thay vì về một gia đình giả định.
Bước một: bắt đầu từ thu nhập thật sau khi trừ
Không so lương ghi trong hợp đồng mà so con số thật sự nhận về.
Vì tỉ lệ các khoản đóng góp bắt buộc khác nhau rất nhiều giữa các nước.
Và vì với cùng một ngành, mức lương ở hai nước có thể khác hẳn.
Dữ liệu về mức lương theo ngành và theo vùng đều do cơ quan thống kê của từng nước công bố.
Bước hai: trừ đi những khoản bắt buộc và những khoản lớn
Nhà ở, đi lại, và các khoản gắn với chỗ ở.
So ở mức khu vực cụ thể chứ không mức nước, vì chênh lệch nội bộ thường rất lớn.
Và tính cả những khoản định kỳ mà bài trước đã liệt kê.
Kết quả của bước này là phần còn lại thật, và đó mới là con số đáng so.
Bước ba: cộng lại phần nhà nước gánh giúp
Y tế, giáo dục, chăm trẻ, các khoản hỗ trợ cho gia đình.
Đây là bước mà mọi so sánh thông thường bỏ qua và nó có thể đảo ngược kết luận.
Với gia đình có con nhỏ hoặc có người cần chăm sóc y tế, phần này có sức nặng lớn nhất.
Với người trẻ độc thân khoẻ mạnh thì nó ít quan trọng hơn.
Bước bốn: tính những thứ không quy ra tiền
Ngôn ngữ: mình học được không, và nó ảnh hưởng tới cơ hội nghề nghiệp ra sao.
Khí hậu và số giờ sáng theo mùa, vì chúng ảnh hưởng tới đời sống hằng ngày.
Khoảng cách với người thân và với cộng đồng quen thuộc.
Và lộ trình tư cách: nước nào cho con đường tới ổn định ngắn hơn với hoàn cảnh của mình.
Bước năm: nghĩ theo giai đoạn chứ không theo một thời điểm
Một phép so chỉ dựa vào hoàn cảnh hôm nay dễ bỏ sót điều quan trọng nhất: hoàn cảnh sẽ đổi.
Gia đình trẻ sẽ đi qua giai đoạn sinh con, rồi giai đoạn chăm trẻ, rồi giai đoạn con đi học — mỗi giai đoạn có trọng số khác nhau giữa các khoản.
Và lộ trình tư cách cũng đi theo thời gian: điều kiện lên bậc, và thời điểm có thể xin quốc tịch nước mình sống.
Nghĩa là một nước hợp cho giai đoạn này có thể kém hợp ở giai đoạn sau, và ngược lại.
Cách xử lý không phải tìm nơi tối ưu cho mọi giai đoạn mà là biết trước rằng có thể sẽ phải điều chỉnh — và tính tới chi phí của việc điều chỉnh ấy, vì trong khối thì chuyển nước dễ về đi lại nhưng tốn về thủ tục và về thời gian đã tích.
Sai lầm hay gặp
So lương trước khi trừ, vì hai nước có tỉ lệ đóng góp rất khác nhau.
So giá hàng hoá, vì chúng gần nhau trong khi những khoản lớn thì không.
Quên phần nhà nước gánh giúp, vốn có thể đảo ngược kết luận với gia đình có con.
Và so ở mức nước thay vì mức khu vực, trong khi chênh lệch nội bộ thường lớn hơn chênh lệch giữa hai nước.
Khi nào nên dừng so sánh
Có một điểm mà so thêm không còn tạo ra thông tin mới, và nhận ra điểm ấy cũng là một phần của phương pháp.
Thường nó đến khi hai nơi còn lại đã gần nhau ở phần còn lại thật, và khác biệt chỉ còn ở những thứ không quy ra tiền được.
Ở đó, thêm dữ liệu không giúp gì nữa — quyết định trở thành chuyện ưu tiên cái gì hơn, mà ưu tiên thì không có đáp án đúng.
Và có một yếu tố nữa ít được tính: chi phí của chính việc chuyển, gồm cả thời gian đã tích cho lộ trình tư cách ở nơi hiện tại.
Với người đã ở một nơi vài năm, yếu tố ấy thường lớn hơn chênh lệch chi phí mà họ đang cân nhắc — nên nó đáng được đặt lên bàn trước khi phép so kéo dài thêm.
Điều chuyên mục này để lại
Chi phí sống là lĩnh vực mà tầng quốc gia quyết định gần hết, nên không có câu trả lời chung cho châu Âu.
Tầng khối làm giá hàng hoá gần nhau nhưng không chạm tới những khoản lớn nhất.
Và phần nhà nước gánh giúp là yếu tố quyết định nhất mà các so sánh thông thường bỏ qua.
Dữ liệu về thu nhập, chi phí, thuế và các chế độ đều do cơ quan thống kê và cơ quan có thẩm quyền của từng nước công bố công khai — đó là nơi nên tra sau khi đã xác định hoàn cảnh của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu so sánh từ con số nào?
Bắt đầu từ thu nhập thật sự nhận về sau khi trừ thuế và các khoản đóng góp bắt buộc, không phải từ mức lương gộp ghi trong hợp đồng.
Bước nào mà mọi so sánh thông thường bỏ qua?
Bước cộng lại phần nhà nước gánh giúp như y tế, giáo dục, chăm trẻ, hỗ trợ gia đình, vì phần này có thể đảo ngược hoàn toàn kết luận so sánh ban đầu.
Nên so ở mức nào?
Nên so ở mức thành phố hay khu vực cụ thể, không ở mức cả nước, vì chênh lệch trong nội bộ một nước thường lớn hơn chênh lệch giữa hai nước.
Có yếu tố nào không quy ra tiền được không?
Có, như ngôn ngữ, khí hậu và số giờ có ánh sáng theo mùa, khoảng cách với người thân ở Việt Nam, và lộ trình lên thường trú, quốc tịch ở từng nước.
Gia đình người Việt nên tự lập bảng so sánh chi phí thế nào?
Liệt kê thu nhập sau thuế của cả hai vợ chồng, tiền nhà, sưởi, đi lại, thực phẩm, chăm trẻ, bảo hiểm, rồi trừ đi các khoản hỗ trợ được hưởng. Thêm một cột ghi yếu tố không quy ra tiền để cân nhắc cùng lúc.
