Với phần lớn người mới sang, ngôn ngữ là rào cản lớn hơn bằng cấp. Nhưng nó không nằm ở chỗ mà nhiều người nghĩ.
Và biết nó nằm ở đâu quyết định việc mình nên đầu tư thời gian vào đâu.
Ba mức ngôn ngữ trong công việc
Mức thứ nhất là đủ để làm việc: hiểu nhiệm vụ, trao đổi với đồng nghiệp về công việc cụ thể.
Mức thứ hai là đủ để tham gia: góp ý trong cuộc họp, giải thích một quan điểm, thuyết phục.
Mức thứ ba là đủ để thuộc về: hiểu được những gì diễn ra ngoài nội dung công việc — đùa, ám chỉ, quan hệ trong nhóm.
Phần lớn người đạt mức một tương đối nhanh, và tưởng rằng thế là xong — nhưng cơ hội thăng tiến gắn với mức hai và mức ba.
Vì sao mức hai quan trọng hơn người ta nghĩ
Vì ở nhiều môi trường làm việc châu Âu, việc nêu ý kiến và tham gia thảo luận là một phần của việc được đánh giá.
Người im lặng trong cuộc họp dễ bị nhìn là không có gì đóng góp, dù họ làm việc rất tốt.
Và những quyết định về dự án, về phân công, về cơ hội thường được định hình trong chính những cuộc trao đổi ấy.
Nghĩa là rào cản thật không nằm ở việc làm được việc mà ở việc được nhìn thấy.
Tiếng Anh giải quyết được tới đâu
Ở một số ngành và ở một số công ty, tiếng Anh đủ để làm việc.
Nhưng ngay trong những nơi ấy, đời sống ngoài công việc và quan hệ với đồng nghiệp thường diễn ra bằng ngôn ngữ bản địa.
Và khi cần đổi việc, phạm vi lựa chọn của người chỉ có tiếng Anh hẹp hơn nhiều.
Nghĩa là tiếng Anh mở được cánh cửa đầu tiên nhưng nó không thay thế được ngôn ngữ bản địa về lâu dài.
Hai tầng va nhau ở đâu
Ở chỗ quyền làm việc ở nhiều nước là chuyện của tầng khối với người có tư cách phù hợp, nhưng mỗi nước lại có ngôn ngữ riêng.
Nghĩa là quyền tồn tại nhưng khả năng thực hiện nó bị giới hạn bởi ngôn ngữ.
Và người đã đầu tư nhiều năm vào một ngôn ngữ sẽ thấy việc chuyển nước tốn kém hơn nhiều so với hình dung ban đầu.
Đây là lý do việc chọn nước để ổn định lâu dài nên tính tới cả yếu tố ngôn ngữ, chứ không chỉ chi phí và cơ hội.
Vì sao viết khó hơn nói trong nhiều công việc
Người học ngôn ngữ thường lo nhất về việc nói, nhưng trong nhiều môi trường làm việc, phần viết mới là phần lộ ra rõ nhất.
Vì thư từ công việc được lưu lại, được nhiều người đọc, và được đọc kỹ hơn lời nói.
Và vì văn phong công việc ở mỗi nước có quy ước riêng về mức độ trang trọng, cách mở đầu và kết thúc, cách nêu yêu cầu.
Một thư đúng nội dung nhưng sai quy ước có thể tạo ấn tượng khác hẳn với điều người viết định.
Cách xử lý thực tế rất đơn giản: giữ lại vài thư mẫu của đồng nghiệp trong những tình huống thường gặp và dùng chúng làm khung — đây là cách học nhanh hơn nhiều so với học quy tắc.
Cách rút ngắn giai đoạn đầu
Học ngôn ngữ chuyên môn của ngành mình song song với ngôn ngữ chung, vì đó là phần dùng hằng ngày.
Chấp nhận nói khi chưa hoàn hảo, vì môi trường làm việc là nơi ngôn ngữ tiến nhanh nhất.
Và nói rõ với đồng nghiệp rằng mình đang học, vì phần lớn người phản ứng tích cực và sẽ điều chỉnh cách nói.
Ba điều này rút ngắn giai đoạn đầu đáng kể so với việc chờ tới khi thấy mình đủ tốt.
Điều thực tế nên làm
Xác định mức ngôn ngữ mà công việc mình nhắm tới thật sự đòi hỏi.
Đầu tư vào mức hai chứ không dừng ở mức một, vì đó là nơi cơ hội nằm.
Và tìm hiểu các khoá ngôn ngữ chuyên ngành nếu có, vì chúng hiệu quả hơn khoá chung với người đã đi làm.
Thông tin về các chương trình hỗ trợ ngôn ngữ cho người đi làm thường do cơ quan lao động hoặc cơ quan hoà nhập của nước ấy công bố.
Câu hỏi thường gặp
Có mấy mức ngôn ngữ trong công việc?
Có mức đủ để làm được việc chuyên môn, mức đủ để tham gia thảo luận, họp hành, và mức đủ để hiểu những gì diễn ra ngoài nội dung công việc như văn hoá, quan hệ đồng nghiệp.
Vì sao mức hai quan trọng?
Vì việc nêu ý kiến là một phần của việc được đánh giá, và các quyết định về cơ hội thường được định hình trong chính những cuộc trao đổi ấy.
Tiếng Anh có đủ không?
Nó mở được cánh cửa đầu tiên ở một số ngành, nhưng phạm vi lựa chọn khi đổi việc hẹp hơn nhiều và quan hệ với đồng nghiệp vẫn bằng ngôn ngữ bản địa.
Cách rút ngắn giai đoạn đầu là gì?
Học ngôn ngữ chuyên môn của ngành song song, chấp nhận nói khi chưa hoàn hảo, và nói rõ với đồng nghiệp rằng mình đang học.
Người Việt làm việc ở châu Âu nên nâng ngôn ngữ công việc thế nào?
Học từ vựng chuyên ngành song song với tiếng giao tiếp, tham gia họp và chủ động phát biểu dù chưa hoàn hảo, và nói chuyện với đồng nghiệp trong giờ nghỉ. Nhiều công ty có hỗ trợ học tiếng; hỏi phòng nhân sự.
